Çin'in rüzgar devi: Çöl nasıl enerji merkezine dönüştü?

Çin'in kuzeybatısında, Gansu eyaletinde dünyanın en büyük rüzgar enerjisi projelerinden biri yer alıyor: Jiuquan Rüzgar Enerjisi Üssü. Gobi Çölü'nün ve bitişik çöl bölgelerinin uçsuz bucaksız genişliği içinde, Jiuquan kenti çevresindeki bölgede bulunan kompleks, yöredeki güçlü rüzgarı milyonlarca tüketici için elektriğe dönüştürüyor.

Önemli olan şu: Jiuquan tek bir rüzgar santrali değil, çok sayıda rüzgar çiftliğinden oluşan dev bir birlik. Tam da bu büyüklük nedeniyle kurulu güce göre dünyanın en büyük rüzgar enerjisi üssü olarak kabul ediliyor.

Çölde binlerce türbin

Kompleksin inşaatı 2009'da başlıyor. İlk aşama, 3.500'den fazla rüzgar türbiniyle yaklaşık 5,16 GW kurulu güce ulaşıyor. İlk planlar, kapasitenin kademeli olarak 20 GW'a çıkarılmasını öngörüyor.

İnşaat çalışmaları Ağustos 2009'da başlıyor, ilk aşamanın tamamlandığı Kasım 2010'da duyuruluyor. O dönemki tahminlere göre üssün toplam yatırım tutarı yaklaşık 120 milyar yuan (yaklaşık 17,5 milyar dolar); projede 20'den fazla enerji şirketi yer alıyor.

Boyutu tek bir rakamla anlatmak neredeyse imkansız. Bazı türbin sahaları yüzlerce kilometreye yayılıyor ve Gobi'nin devasa alanları, ortak bir enerji bölgesinde çok sayıda rüzgar çiftliğinin kurulmasına olanak tanıyor.

Peki neden tam burası?

Doğa enerji kaynağına dönüştüğünde

Jiuquan, Guazhou ve Yumen çevresi, rüzgar enerjisi için olağanüstü iyi koşullara sahip yerler arasında. Güçlü ve görece düzenli rüzgarlar, geniş ve seyrek nüfuslu alanlar ile altyapı için yer, bölgeyi rüzgar enerjisi için doğal bir konum haline getiriyor. Çin Ulusal Enerji İdaresi, bölgedeki rüzgar enerjisi genişleme potansiyelini birkaç düzine gigavat olarak tahmin ediyor.

Böylece doğal bir özellik, yani güçlü rüzgar, giderek tamamen yeni bir enerji sektörünün temeline dönüşüyor.

Ancak büyük bir soru var: Elektrik tüketicilere nasıl ulaşıyor?

Uzak bir çöl bölgesinde devasa miktarda elektrik üretmek, işin yalnızca bir yüzü.

Gansu, Çin'in en büyük elektrik tüketim merkezlerinden bazılarına çok uzak. Bu nedenle rüzgar enerjisinin genişletilmesine güçlü bir iletim altyapısının inşası eşlik ediyor.

Ancak şebeke uzun süre inşaat hızına yetişemedi. Ulusal Enerji İdaresi'nin verilerine göre 2015'te Jiuquan bölgesindeki rüzgar enerjisinin yaklaşık yüzde 39'u kullanılamadı; şebeke elektriği alamadığı için türbinler devre dışı bırakıldı. 2016'da Gansu genelinde kısıtlanan rüzgar elektriği oranı yüzde 43'e ulaştı; tesisler yılda ortalama yalnızca 1.088 tam yük saati çalıştı.

2017'de Jiuquan–Hunan yüksek gerilim hattı devreye alınıyor. Hattın gerilimi ±800 kV, uzunluğu yaklaşık 2.383 kilometre, nominal iletim kapasitesi ise 8 GW. Bu hat üzerinden Çin'in kuzeybatısındaki elektrik Hunan'a taşınıyor.

Bugün Gansu'dan başka ultra yüksek gerilim hatları da çıkıyor. 2025'te Longdong–Shandong hattı devreye girdi (±800 kV, 8 GW, 926 km); yaklaşık 2.370 km uzunluğundaki Gansu–Zhejiang hattının inşaatı ise 2024'ten beri sürüyor. Hattın yılda 36 TWh'den fazla elektrik iletmesi bekleniyor; bunun yarısından fazlasının yenilenebilir kaynaklardan olması öngörülüyor.

Bu, Çin yaklaşımının en önemli özelliklerinden birini gösteriyor: Yalnızca rüzgar türbinleri değil, çevrelerinde bir sistemin tamamı inşa ediliyor: üretim, şebeke, iletim ve tüketim.

Rüzgar çiftliğinden enerji sistemine

Bugün Gansu bölgesi yalnızca rüzgar enerjisi merkezi olarak gelişmiyor. Rüzgar kapasitelerine dev güneş enerjisi tesisleri, depolama sistemleri ve yeni elektrik koridorları ekleniyor.

Bu değişimin ne kadar büyük olduğunu rakamlar da gösteriyor. 2025 sonunda Gansu'daki rüzgar ve güneş tesislerinin gücü 80 GW'ı aşıyor; bu, eyaletteki tüm santral kapasitelerinin yüzde 64'ünden fazlası. Yalnızca Jiuquan'da bu rakam yaklaşık 35,7 GW, yani eyaletin yüzde 46'sı. 2021 ile 2025 arasında bölgede 23 GW yeni kapasite şebekeye bağlandı ve Çin'in diğer bölgelerine 150 milyar kWh'den fazla elektrik sağlandı.

Üssün çevresinde kendi sanayisi de ortaya çıktı: Yerel fabrikalar, yılda 20 GW'dan fazla yeni kapasite için türbin, kanat ve kule üretebiliyor. Yerel yönetimin hedefi, Jiuquan'ı yaklaşık 100 GW kapasiteli bir “temiz enerji dünya vadisi” haline getirmek.

Böylece çöl bölgeleri giderek bir tür enerji merkezine dönüşüyor ve buralardan elektrik Çin'in sanayi ve yoğun nüfuslu bölgelerine akıyor.

Jiuquan'dan çıkarılacak belki de en önemli ders tam burada yatıyor.

Mesele yalnızca kaç rüzgar türbini inşa edilebileceği değil.

Mesele, bir ülkenin, türbinlerin ürettiği elektriğin verimli kullanılması için gereken tüm altyapıyı kurup kuramayacağı.

Çin örneği neyi gösteriyor?

Jiuquan, yenilenebilir enerjinin genişletilmesinin tek tek santral kurmakla sınırlı olmadığını gösteriyor. Uygun doğal koşullar, yatırımlar, bir iletim şebekesi, depolama sistemleri, sanayi ve uzun vadeli planlama gerekiyor.

Belki de Avrupa'da da kendimize sormamız gereken soru tam olarak bu:

Yalnızca kaç rüzgar türbini inşa edebileceğimiz değil, onların ürettiği elektriği mümkün olduğunca verimli kullanan bir enerji sistemini nasıl kuracağımız.

Çin'in Gansu'daki rüzgar devi, yakın zamana kadar klasik enerji üretimi için en elverişsiz yerlerden biri sayılan çölün büyük enerji merkezlerinden birine nasıl dönüşebileceğinin bir örneği.